علی خان در باورهاو داده های موسیقی هرمزگان

علی خان در باورهاو داده های موسیقی هرمزگان 

تصویرها درموسیقی علی خان خود گویای وحدت کلامی ست ،  فراتر از دل خواسته هایی که   دربطن  ترانه هایش   جاری ست  . به گواه نوشته ای از یونانیان " گاه قدرت یک ترانه بیش ازقدرت یک فرمانروا است ." بی شک چه کسی می تواند ضرب ریتم ترانه های جنوب و بندر ، خاص   موسیقی علی خان را شنیده باشد  و به وجد در نیامده باشد   . گویای رج احساسی  ست گم شده  ، درغوغای  دلی پر شوراز حواشی بندر  .  نیازی نیست تا شنونده ی ریتم ها درک درستی از معنا و مفهوم واژه ها داشته باشد . گیرایی آهنگ در ترانه های علی خان خود شور سرریز سرشانه ها ست . احساسی شاد و گرم  به هویت موج های دریا بر کرانه های ساحل . ضرب ریتم ها در آهنگ های علی خان به  صدای صاعقه در کوه می ماند ؛ آن گونه که قطره های باران  از قله های  کوه به دامنه ها سرازیر می شوند  . ریزش سر شانه ها یا همان سرکنگی های علی خان در هنگام اجرای ترانه ها نیز افق باران  سرشانه ها ی رقص بندر ا ست که خود سیل هویت ترانه ها ست تا دریا . موسیقی علی خوان یادآور بزمی ست دلنشین و سیطره انگیز در وادی جنوب   . گاهاً بخش بزرگی از شناختنامه ی ترانه های علی خان سر درهویت و زبان بومیان دارد . شِکوه زخم هایی  که  با لحنی پر حرارت و گرم  سروده شده  تا در هنگام اجرای  موسیقی  نواخته  شوند  ـ  بیان احساس اندوهی عمیق  با لبخند ـ گویشی دلپذیر از هزاره های تاریخ که هنوز هم در دل مردمانی ساده و بی رنگ  به سخاوت ترانه های باران  وعطر درختان  چوچ جاریست    . بالندگی و پر باری ترانه های علی خان از آن  روست که او خود دستی در ساختار ریتم آهنگ ها وشعرهایش را دارد . این موزون زیبا شوری شگرف به غنا و حال و هوای ترانه ها  می پاشد . مضاف از سخاوت پیام انسانی ترانه ها ، علی خان  سعی دارد تا مردم را درهنگام اجرای ترانه ها همراه و با خود داشته باشد . علی خان به خوبی پی به  این خصلت بی پیرایه ی بندر  برده است تا با آنان بخندد و  برقصد .علی خان در متن ترانه ها یش همیشه با مردم است ـ حضوری گرم و دلنشین . کشش هیجان های   خستگی ناپذیر  در موسیقی علی خان  کنکاشگر  غم هایی ست در حجم ترانه ها یش که خود بخشی از موسیقی هرمزگان را نمایندگی می کند . با کهن بومیانی دیرین که هم چون نیاکان خود وابسته ی شعراند و شراب . آگاهان موسیقی جنوب به خوبی می دانند که آواها در طبیعت سوخته ی بندر   خود ملودی آشکاری ست در ریتم ها و نت های موسیقی آن  خطه از میهن  . گاه که باد در شاخه های کهور می وزد یا آن گونه که توفان سر شاخه های درخت  شیریشک را بر هم می تازد  ، آواها  موزون دار نجوای دلپذیر نت های فراموش شده ای ست   در بطن آهنگ  های  جنوب . تا بیت  و شروند ستاره هایی باشند روشن در ضمیر شب های کویری زمستان موسیقی هرمزگان . آن چنان که طبیعت دریا در تلاطم امواج بر کناره های ساحل خودآهنگ آرامی ست  تا خواب را    به  درون چشم ها هموار سازد . گاهاً نیازی نیست تا دست آرشه ای بر سیم های چنگ شود . یله ی موج ها برکشاکش هم کشش پر جاذبه ای ست بر روح ساحل نشینان دریا . موسیقی در جنوب وبندر به شباهت   موسیقی هر سر زمینی دیگر   تاثیرپذیر  از طبیعت وشیوه ی  راه و رسم زندگی مردمان  دیار خویش است . ریتم و ضرب های موسیقی هرمزگان پیوندی نا گسستنی با گرما و شرجی و آفتاب و دریا دارد . عبورالهام  بومیان بندر از این آواها شوری پر جاذبه واحساسی شگرف درسونامی  آهنگ ترانه ها پدید می آورد . تا زمزمه ی ساربانی باشد وقتی از شنزار های کویر می گذرد . تا رد پای مردی باشد در حاشیه ی تنه  درختان خرما .  هنگامی که  ریتم های پروند  **  انعکاس نوایی ست  بغایت یک نت ساده  . یا آوای شروند مادری برکنار گهواره ی کودکی پاک و معصوم .  در جنوب موسیقی  با مردم  زندگی می کند . پا به پای شان راه می رود . در غم و شادی  شان شریک می شود . می توان گفت به شیوه ای  لازم و ملزوم یکدیگر  و تاثیر پذیر از هم . آن  گونه که درختان  کهور ، کرت و کنار در نامشان رنگ می پاشد . آن گونه که ایام هفته به نام در می آید . و بازبه آن  شباهت که فلزات نیز  به رسم ترانه در صدا و نوا می آمیزند . تا همه معیار عیاری باشند درنت های  موسیقی هرمزگان .این شگفتی اعجاب برانگیز هجاهاست که   بیننده و شنونده را به فکر وا می دارد تابه  پویایی درون موسیقی علی خان که خود بخش جداناپذیراز موسیقی هرمزگان است پی برده باشد ـ کلامی زیبا با آهنگی موزون . علی خان می کوشد  تا درک وتصویری زیبا از ترانه هایش به انسان مخاطب   واگذارد  . اگر چه موسیقی نیز همانند هر چیز دیگر در این جهان زندگی می کند  . وسواس علی خان در ترانه و آهنگ بیش از هر خواننده ی هرمزگانی ست  زیرا  می خواهد   فراتر از روند بارز رویدادهای جامعه ی زمان خویش  باشد . تا آن چه که دل خواسته های بومیان بندراست در موسیقی هرمزگان تجلی و انعکاس  یابد   ، با شکلی عامه پسند و ترکیبی خوش . تصویر ترانه های علی خان درد وآلام بومیان بندر است . مردمانی  زجر دیده  که رنج را با پوست واستخوان های  شان لمس کرده اند . علی خان مخاطب ذهنش را نه با غم بلکه با شادی ترانه  وریتم آهنگش می شوراند . این  از ویژه گی های موسیقی هرمزگان و علی خان است که غم را با شادی به تصویر می کشانند .اندوه را در سینه نهان می دارند تا آدمی رانیازارد . به هر رو و آن گونه که سخن رفت موسیقی هرمزگان نه تنها از دریا مدد می جوید بلکه از درخت و گل   و آهن وصدف   و بادو آتش نیز یاری می طلبد تا آدمی پایش را به زمینی که از آن او است محکم تر کوبیده باشد . موسیقی هرمزگان به هرشیوه و وسیله ای که هویت شده باشد خون را با خون نمی شوید  بلکه در حسرت باران با ترانه و آواز و نوای جفتی و کسر به کوه پناه می برد و باران را از خدای کوه آرزو می کند تا دلمردگی خون را با آب بشوید. به امید موسیقی اش ایمان دارد . دل خوش صاعقه ایست به نماد باران تا رودی باشد بر بستر خاک سوخته ی بندر . تا شاهد آوای قطره های بارانی باشند وقتی از ناودان به زمین می غلتد .از آن جا که علی خان زاده ی جنوب وبندر است . هم  طبیعت  زادگاه اش  را به خوبی می شناسد و هم گویش وساختار های فرهنگی  و درد جامعه اش . به درستی که علی خان از درد ها و رویا های نابود شده ی بومیان بندر سخن می گوید . از آدم هایی نامرئی و بی تصویر  که در ذهن وخیال او جایی برای خود پیداکرده اند . علی خان از معدود خوانندگان هرمز گانی است که پی به راز درون این سوخته دلان  ساحل  برده است  تا در بومی ترانه هایش  توانسته باشد   از جنس  آنان وبا آنان باشد . علی خان از بیت واژه های پیام اش  عبور می کند تا به اصالت کوچه های موسیقی هرمز گان دست یابد . از این  رو ست که او گذشته از طبیعت بندر  از  ماه ، فصل ، سال و رسم وعادات مردمان جنوب نیزدر ترانه و آهنگ هایش بهره می جوید .اوج این گیرایی پیام را   می توان در ترانه های مش چنگی ، ا چوشیدن غم مثل زالو و  لنج ام ثمره شنید و شاهد شد . به راستی جنس احساس و عواطف ریتم موسیقی علی خان همان شور توام با هیجان ها ست  . همراه با فصل سرکنگی ـ رقصی گرم و گیرا . خوانندگان جنوب و بندر جدا از بومیان خویش  نیستند . سفره ای خالصانه با بوی شراب ونان   و حضور شرجی . گذشته از آن چه در روند شعری علی خان به واژه در می آید . نقش زن  نیز در ترانه های علی خان برجستگی خاص خود را دارد . حضوری زنده و پویا . " بیوه زنم و تنها  در ترانه ی  لنج ام ثمره" تصویر زنی با دو کودک خردسالش را به نمایش می گذارد که جزبه  بازوهای قدرت مندخویش به هیچ چیز دیگر نمی اندیشد  . این خصلت زیبای  زنان جنوب است  تا نان را به زور بازوی خویش  گرد آورند . در تنهایی سحر پا به پای مردان از خواب برمی خیزند تا نان را  شرافت مندانه به خانه باز آورند . در روزگار کودکی بارها  شاهد   زنانی بودم که در کوره های آجر پزی و خشت زنی و عملگی  هم دوش مردان رو ی به کارهای طاقت فرسا می آوردند  . حتی درحمل و  صفافی بشکه ها و حلب های  نفت  از دریا تا ساحل  و حضور شان در گارگاه سنگ کرومیت . هنوز این قشر انبوه در کوچه  بازارهای بندر ، بازار ماهی فروشان   زیر آفتاب و باران ، شرجی ودرد  نان می آفرینند . علی خان به خوبی آنان را در موسیقی  هرمزگان می ستاید . زنان و مردانی که  از ثروت بیکران دیارشان  محرومند . دستی نیست تا دستگیر دستانشان باشد در روزهای تنهایی شان . سوختگانی فراموش شده در جزیره ی ثروت . حکایت ترانه ی  سرباز ترسو  بر هیچ باوری نمی گنجد که نگاه خیال و تصویر ذهنی علی خان سرباز بی نام ونشان وبی مدالی باشد  . روی سخن  او با آنانی ست  که خودرا خدایگان ارتش می دانستند . هویت ترانه های علی خان از داده هاو کد های ایرانی  نشئت می پذیرد . از شایستگی زنان و مردانی  که  وطن در قلبشان می روید و می تپد . فرزندانی دلیر و پاک  و وطن دوست  ، نه بیگانه و اهریمن . این جاست که علی خان به عمق  هویت ملی ترانه هایش دست می یابد  . جام کلام این که موسیقی  علی خان  بازتاب رنج ها و  اعتراض های بومیان بی پناهی ست  به  چالش ها و نابرابری های  موجود در جامعه  زمان خویش  با بخشی فراتر از آن  ، که این خود راستایی ست  زیبا و قائم به ذات در موسیقی گرم استان هرمزگان .

05/02/2011 استکهلم

ماشاءالله  جماتی پور   

*در استان هرمزگان ـ بیشتر مردم  آقای علی حبیب زاده بنام علی خان می شناسند که یکی از خوانندگان مردمی خطه ی جنوب می باشد   .  

**پروند = نوعی طناب